Wystawa: Pyskowice – Miasto. Publikacja cyfrowa PDF dla wszystkich odbiorców (oraz w ETR – Easy To Read)

Wystawa stała „Pyskowice Miasto” w Centrum Wystawienniczym MOKiS w Pyskowicach prezentuje bogatą historię powojennego rozwoju miasta oraz znaczenie pyskowickiego węzła kolejowego w latach 1945 – 2005. Ekspozycja została stworzona w oparciu o unikalne materiały archiwalne, dokumenty, fotografie i pamiątki prywatne, pozyskane dzięki współpracy z mieszkańcami i lokalnymi instytucjami.

Pod hasłem „O tym, jakie były i mogły być – miasto, stacja, historia” wystawa wnikliwie dokumentuje odbudowę rynku, rozwój urbanistyczny miasta oraz projekty dużych osiedli mieszkaniowych. Szczególne miejsce poświęcono historii stacji kolejowej „Pyskowice Miasto” oraz ambitnemu projektowi budowy „Śląskiego Metra”.

Ekspozycja obejmuje między innymi archiwalne fotografie z okresu powojennej rozbudowy miasta, dokumentację planów urbanistycznych z lat 60. i 70., oryginalne tablice informacyjne i szyldy peronowe, zegary oraz wyposażenie kolejowe dawnej stacji, mundury pracowników kolei, tablice miejscowe i oznaczenia infrastruktury kolejowej. Wystawę uzupełnia miniatura rzeźby Stanisława Hochuła, której historia została odkryta dzięki staraniom Julii i Jarosława Słomskich.

Projekt „Stacja Pyskowice • Kolej Aglomeracyjna i Muzealna GOP”, powstały w 2015 roku, stanowi największą ogólnodostępną bazę danych o historii Pyskowic, lokalnego węzła kolejowego i rozwoju kolei aglomeracyjnej oraz muzealnej na Górnym Śląsku.

Celem było przygotowanie publikacji PDF dostępnej online, która umożliwiłaby osobom z różnymi potrzebami – w tym osobom z trudnościami w uczeniu się, problemami wzrokowymi lub ograniczeniami ruchowymi – samodzielne zapoznanie się z wystawą.
Publikacja miała również pełnić rolę uzupełnienia doświadczenia zwiedzania dla osób korzystających z nagrań audio.

• zwiększenie dostępności wystawy dla szerokiego grona odbiorców;
• wspieranie idei inkluzywności poprzez przystępne formy cyfrowe;
• umożliwienie interaktywnego odbioru treści z zastosowaniem zdjęć, tekstu i elementów audio;
• popularyzacja lokalnej historii i dziedzictwa kolei w formie przyjaznej i dostępnej dla osób z różnymi potrzebami.

W zespole Fundacji ARTeria pracują osoby specjalizujące się m.in. w projektowaniu wystaw i doświadczeń związanych z ekspozycjami sztuki lub historycznymi, projektowaniu graficznym, komponowaniu i aranżowaniu muzyki, w tym doborze muzyki podkładowej a także specjaliści IT w tym od przygotowywania publikacji w formatach e-pub i innych.

ARTeria ma duże doświadczenie:

• w przygotowaniu materiałów edukacyjnych z zachowaniem zasad inkluzywności;
• w tworzeniu i zapewnieniu integracji różnych cyfrowych formatów.

Partnerzy mogli zapewnić profesjonalną integrację materiału wizualnego z narzędziami cyfrowymi, z zachowaniem zasad dostępności i czytelności treści.

Publikacja PDF została przygotowana jako cyfrowa wersja najważniejszych punktów wystawy, podzielona na sekcje odpowiadające poszczególnym gablotom i obiektom. Zawiera fotografie, plany urbanistyczne, opisy eksponatów oraz linki do wybranych fragmentów narracji audio z audio guide’a (połączenie kilku narzędzi zapewniające jak najlepsze doświadczenie dla zwiedzających). Dokument może być przeglądany na komputerach, tabletach i czytnikach PDF.

Publikacja PDF została opracowana przez zespół Fundacji ARTeria w ścisłej współpracy z pracownikami MOKIS i Stacją Pyskowice, którzy dostarczyli wszystkie niezbędne informacje, materiały, itp. oraz uczestniczyli w procesie korekty. Została przygotowana i przeprowadzona specjalna sesja fotograficzna na potrzeby przygotowania PDF.

• narracja w prostym, zrozumiałym języku – także poprzez wykorzystanie języka Easy-To-Read (ETR);
• krótkie akapity i ilustracje ułatwiające odbiór treści;
• interaktywne przyciski audio umożliwiające odsłuch fragmentów nagrań;
• elementy wizualne dostosowane do osób z problemami wzrokowymi (wysoki kontrast, czytelna typografia).

• publikacja w formacie PDF zoptymalizowana pod kątem dostępności (czytelny układ stron, powiększalny tekst, alternatywne opisy dla obrazów);
• integracja fragmentów narracji audio;
• przyjazny interfejs umożliwiający łatwą nawigację między sekcjami;

PDF opiera się na istniejących materiałach wystawowych i dokumentach archiwalnych, a także na scenariuszu audio guide’a, który był przygotowany jako pierwsze narzędzie zapewniające inkluzywne doświadczenie w zwiedzaniu wystawy. Narzędzie jest dostępne w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i niemieckiej.

• przystosowanie treści do wymagań dostępności i formatu PDF;
• synchronizacja tekstu i ilustracji z nagraniami audio;
• uproszczenie opisów dla lepszego odbioru przez osoby z trudnościami w uczeniu się (także z wykorzystaniem zasad języka ETR).

• podział treści na krótkie rozdziały odpowiadające poszczególnym gablotom;
• integracja fragmentów audio z przyciskami interaktywnymi;
• zastosowanie czytelnej typografii i dużych ilustracji;
• testy użytkowników z różnymi potrzebami edukacyjnymi i sensorycznymi.

Testerzy docenili łatwość korzystania z PDF, czytelność i prostotę nawigacji oraz możliwość odsłuchu fragmentów audio. Osoby z trudnościami w uczeniu się podkreślały, że format pozwala im samodzielnie przyswoić informacje i zrozumieć historię miasta.

Publikacja PDF zwiększa dostępność wystawy i jest wartościowym uzupełnieniem tradycyjnego zwiedzania. Zachęca się instytucje kultury do tworzenia cyfrowych, dostępnych materiałów edukacyjnych, szczególnie dla osób z różnymi potrzebami sensorycznymi i poznawczymi. Należy unikać nadmiernie skomplikowanego układu i zbyt długich bloków tekstu.

Wykorzystanie plików PDF wzbogaconych o elementy audio oraz materiałów przygotowanych w standardzie ETR (Easy-to-Read) może znacząco zwiększyć inkluzywność zwiedzania wystawy. Dokumenty PDF z nagraniami dźwiękowymi wspierają osoby mające trudności z czytaniem, słabowidzące lub preferujące odbiór treści słuchowo. Dzięki narracjom audio zwiedzający mogą skupić się na odbiorze wizualnym ekspozycji, jednocześnie otrzymując klarowne i dostępne objaśnienia. Tego rodzaju rozwiązanie może być także wsparciem dla osób z niepełnosprawnościami poznawczymi, które korzystają z wielozmysłowego sposobu uczenia się.

Materiały w formacie ETR, charakteryzujące się prostym językiem, czytelnym układem, piktogramami i większą czcionką, ułatwiają zrozumienie przekazywanych informacji osobom z trudnościami poznawczymi, neuroatypowym, seniorom, a także zwiedzającym o niższym poziomie znajomości języka. Dzięki temu treści wystawowe stają się bardziej dostępne i przyjazne, bez utraty merytorycznej wartości.

Połączenie PDF-ów z funkcją audio oraz wersji ETR pozwala tworzyć ścieżki zwiedzania dopasowane do różnorodnych potrzeb. Tak przygotowane materiały zwiększają samodzielność odbiorców, minimalizują bariery komunikacyjne i wzmacniają poczucie włączenia społecznego. W efekcie wystawa staje się przestrzenią, w której każdy – niezależnie od swoich możliwości – może w pełni i komfortowo uczestniczyć w odbiorze kultury.

Projekt wykazał, że publikacja PDF może promować inkluzywność wystaw, umożliwiając różnorodnym grupom odbiorców samodzielny i komfortowy dostęp do treści edukacyjnych.