Wycieczka z audio przewodnikiem dla osób z dysfunkcją wzroku: wycieczka „Arcydzieła” z audio deskrypcją. Muzeum Rodina – Paryż – Francja

Muzeum Rodina w Paryżu mieści darowiznę rzeźbiarza Auguste’a Rodina (1840-1917) przekazanej państwu francuskiemu w 1916 roku. Jego arcydzieła są eksponowane w Hôtel Biron, XVIII-wiecznej rezydencji, w której artysta mieszkał w ostatnich latach życia, oraz w jej ogrodzie. Muzeum pozwala również zapoznać się z procesem twórczym artysty, od jego początków do oficjalnego uznania, poprzez liczne studia przygotowawcze i assemblage. Posiada również salę poświęconą rzeźbiarce Camille Claudel i eksponuje dzieła zebrane przez Rodina.

Kiedy partnerzy REACT odwiedzili Muzeum Rodina w grudniu 2024 r., osoba odpowiedzialna za dostępność w tej instytucji wyraziła chęć poprawy oferty dla osób z dysfunkcją wzroku. Wycieczki dotykowe są organizowane, ale tylko sporadycznie. Dostępna jest broszura w alfabecie Braille’a i z wypukłymi literami, przeznaczona do samodzielnego zwiedzania, ale nie zawiera ona szczegółowych opisów dzieł.

Muzeum Rodina i Alto uzgodniły stworzenie bezpłatnej wersji audio przewodnika, dostępnego po okazaniu dowodu niepełnosprawności, który ma trzy cele:

• Przedstawienie arcydzieł muzeum i Hôtel Biron w ciągu 45 minut z użyciem 10 komentarzy audio.
• Promowanie wrażliwego podejścia poprzez poetyckie teksty i pejzaż dźwiękowy.
• Zapewnienie jak największej autonomii.

Ostatnim celem, bardziej specyficznym dla Alto, było ponowne wykorzystanie fragmentów audio przewodnika dla ogółu społeczeństwa w celu obniżenia kosztów, aby zaoferować model projektu audio dostępny dla wszystkich.

W skład zespołu wchodzili:

• Osoba odpowiedzialna za dostępność w Muzeum Rodina oraz kierownik produkcji w Alto;
• Pisarz specjalizujący się w audiodeskrypcji;
• Osoba odpowiedzialna za dostępność w dziedzinie dziedzictwa kulturowego, która sama jest osobą niedowidzącą, w celu przeczytania scenariusza i przetestowania audio przewodnika na miejscu;
• Inżynier dźwięku.

Zasady tradycyjnej audiodeskrypcji są następujące:

• Zacznij od precyzyjnego i szczegółowego opisu.
• Przejdź od ogółu do szczegółu.
• Najlepiej nie przekraczać 3 – 3,5 minuty komentarza, aby nie stracić uwagi zwiedzających czyliokoło 390–455 słów (w języku francuskim).

Alto próbowało przeplatać opis i analizę dzieła, aby uzyskać większą dynamikę, ale nie zawsze się to udawało. Aby urozmaicić strukturę, kilka komentarzy zaczyna się jednak od opisu sal muzealnych lub elementów kontekstualizujących.

Rozważano kilka opcji oferowania niezależnie audio przewodnika:

• Automatyczne sygnały włączające nagrania.
• Dostęp do wycieczki z osobistych telefonów zwiedzających. Jednak ta opcja wymagałaby stworzenia aplikacji w krótkim czasie.

Ostatecznie wybrano lekki audio przewodnik z wbudowaną klawiaturą brajlowską. Komentarz można odsłuchać, naciskając przycisk „play” lub wprowadzając numer sali, w której znajdują się dzieła objęte wycieczką.

Wybór audio przewodnika rodził pytanie o sposób prowadzenia zwiedzających: jak poprowadzić zwiedzających z jednej sali do drugiej i jak najbliżej doprowadzić ich do dzieł?

Zdecydowano się dodać do komentarza audio instrukcje dotyczące przemieszczania się, wykorzystując drzwi wejściowe do każdej sali jako punkt wyjścia.

Dla osób towarzyszących przygotowano ulotkę, aby pokazać im dzieła objęte wycieczką.

Rozważano również opcję mapy termoformowanej: wycenę przedstawił Narodowy Instytut Szkolenia i Badań w zakresie Edukacji Integracyjnej (INSEI). Wycena była bardzo rozsądna, ale nie mieściła się w budżecie projektu.

Wybory redakcyjne: projekt dźwiękowy

Alto i Musée Rodin przetestowały kilka rodzajów projektowania dźwięku:

• muzyka towarzysząca opisom: na przykład symbolizująca wypolerowana powierzchnię marmuru lub pokazująca różnicę między światłem a cieniem.
• utwory przywołujące emocje przekazywane przez dzieło.

Ostatecznie wybrano romantyczne utwory z XIX wieku, wykonane na fortepianie przez pracownika Alto. Fragmenty tych utworów przerywają komentarz audio. Ich głośność jest niska, aby nie przeszkadzać w słuchaniu.

Wreszcie dwie aktorki i jeden aktor użyczyli swoich głosów do opisów. Ta różnorodność pomaga nadać komentarzowi audio większy rytm.

Wycieczka została zainaugurowana podczas Tygodnia Dostępności 2025. Została przetestowana przez profesjonalistów z branży kulturalnej, osoby niedowidzące i ich opiekunów. Wstępne opinie tych ostatnich wskazują na zadowolenie z treści i oprawy muzycznej.

Z tej pracy, która trwała sześć miesięcy, wynika, jak ważne jest indywidualne podejście do każdego dzieła: jedna metoda nie może odpowiadać wymaganiom wynikającym z ich różnorodności. Niektóre wymagają mniej opisu i pozostawiają więcej miejsca na liryzm. Inne nie mogą być przedstawione bez rygorystycznego i szczegółowego opisu.

Aby zaoszczędzić pieniądze, warto dostosować liczbę napisanych słów, aby uniknąć spędzania zbyt dużej ilości czasu w studiu nagraniowym. Możliwe jest również zakupienie własnego sprzętu nagraniowego.

Wreszcie, aby osiągnąć wynik, który będzie zarówno trafny, jak i poetycki oraz atrakcyjny, ważne jest, aby przeznaczyć wystarczająco dużo czasu na weryfikację i dyskusje dotyczące harmonogramu takiego projektu, zwłaszcza jeśli jest on proponowany przez organizację spoza instytucji kulturalnej.