Wycieczki 360o dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej w trzech rumuńskich muzeach o profilu etnograficznym

Muzeum Sztuki Drewnianej w Câmpulung Moldovenesc zostało wybrane jako partner stowarzyszony Narodowego Kompleksu Muzealnego „Mołdawia” w siedzibą w Jassach w Rumunii, oficjalnego partnera projektu REACT, już na etapie składania wniosku. Później, podczas realizacji projektu, dwa inne muzea o profilu etnograficznym pozytywnie odpowiedziały na nasze zaproszenie i zostały partnerami stowarzyszonymi: Karczma Książęca w Suceava, która jest częścią Narodowego Kompleksu Muzealnego „Bucovina” w Suceava, oraz Muzeum Etnograficzne w Botoșani, które jest oddziałem Muzeum Powiatu Botoșani.

Muzeum Sztuki Drewnianej w Câmpulung Moldovenesc, okręg Suceava

Muzeum Sztuki Drewnianej w Câmpulung Moldovenesc oferuje zwiedzającym wycieczkę do „głębokiego lasu”, gdzie drzewa są ścinane, a następnie przetwarzane do celów użytkowych lub artystycznych.

W 1935 r. ówczesne władze lokalne powołały komitet, który podjął decyzję o utworzeniu muzeum, zapraszając mieszkańców do przekazania na ten cel przedmiotów o znaczeniu etnograficznym . W ten sposób 1 czerwca 1936 r. odbyło się oficjalne otwarcie muzeum, które było wynikiem wspólnych wysiłków intelektualistów, profesorów, decydentów i całej lokalnej społeczności.

Pierwotna nazwa brzmiała: Powiatowe Muzeum Etnografii i Nauk Przyrodniczych, działające w ramach Szkoły Sztuk i Rzemiosła. W latach 1964-1968 muzeum zostało zreorganizowane i nazwane Muzeum Tradycyjnej Kultury Drewna, jedynym w Rumunii poświęconym tematyce kultury związanej z drewnem. W 1970 roku muzeum otrzymało nową siedzibę w budynku dawnej prefektury powiatu Câmpulung (obecnie część powiatu Suceava). Budynek ten jest zabytkiem historycznym, wzniesionym na początku XX wieku.

Narzędzia, broń, przybory, przedmioty gospodarstwa domowego, instrumenty muzyczne, drewniane rydwany (w tym jeden mający 400 lat), skrzynie posagowe (pochodzące sprzed ponad 250-350 lat), filary i drzwi domów ręcznie wykonane z kwiatami – to wszystko zwiedzający mogą znaleźć na wystawie.

Muzeum posiada 19 sal wystawowych oraz część plenerową. Część plenerowa obejmuje dwa tradycyjne domy, jeden z XVII wieku, a drugi z połowy XVIII wieku.

Zajazd Książęcy w Suceava, okręg Suceava

Muzeum Etnograficzne „Królewska Karczma”, część „Bukowiny” w okręgu Suceava, działa w budynku po raz pierwszy wspomnianym w dokumentach w 1627 r., który był domem Mirona Barnovschiego, władcy Mołdawii, który podarował go cerkwi metropolitalnej w Suceava, aby przekształcić go w zajazd, a uzyskane dochody przeznaczyć na „oświetlenie świętych relikwii”. Budynek został później wpisany do rejestru nieruchomości w 1786 roku jako dom dla członków rodziny cesarskiej Habsburgów, którzy przybywali tu na polowania. Pod koniec XVIII wieku budynek został zakupiony przez barona Kapri, a w 1856 roku pojawił się w planie miasta Suceava pod nazwą Karczma Książęca, przy ulicy Kaprigasse. Po 1918 roku Karczma Książęca stała się własnością prywatną, a w 1962 roku została przekazana państwu.

Budynek został całkowicie odrestaurowany w latach 1962-1966, a od 1968 roku pełni funkcję muzeum etnograficznego.

Muzeum Etnograficzne w Botoșani, okręg Botoșani

Muzeum Etnograficzne w Botoșani mieści się w XVIII-wiecznym budynku, który należał do Manolache’a Iorgi, dziadka słynnego rumuńskiego historyka Nicolae Iorgi. W pierwszej połowie XX wieku budynek był własnością głównego architekta miasta Botoșani i znany był jako Dom Świętego Jerzego. Pierwsze nabytki dla Muzeum Etnograficznego w Botoșani zostały dokonane w latach 1957-1958. Później, w 1967 roku, ważną darowiznę przekazał ksiądz Dumitru Grigoraş z Oraşeni-Deal. Na uwagę zasługuje kolekcja Marii i Nicolae Zahacinschi, licząca ponad 1100 eksponatów.

Stworzenie wirtualnej wycieczki 360° po Muzeum Etnograficznym w Botoșani, Muzeum Sztuki Drewnianej w Câmpulung Moldovenesc i Karczmie Książęcej w Suceava było zarówno przedsięwzięciem technicznym, jak i kulturowym. Każde z tych muzeów uosabia unikalne aspekty tożsamości regionalnej – tradycyjne życie wiejskie, rzemieślnicze rzeźbiarstwo w drewnie i średniowieczną mołdawską gościnność. Celem wirtualnej wycieczki było otwarcie tych przestrzeni dla odbiorców, którzy być może nigdy nie będą mieli okazji fizycznie ich odwiedzić. Proces tworzenia immersyjnych doświadczeń cyfrowych opierał się na starannym planowaniu, dobrej pracy technicznej i szacunku dla dziedzictwa zachowanego w muzeach.

Głównymi celami stworzonych wycieczek były:

• ułatwienie zwiedzania muzeum osobom z trudnościami w poruszaniu się, a także osobom, które mieszkają daleko od muzeum, ale są zainteresowane odkrywaniem nowych informacji;
• rozbudzenie ich zaangażowania i zapewnienie interakcji podczas oprowadzania po muzeum;
• opracowanie wycieczki 360°, która pomogłaby publiczności zapoznać się z tradycjami i kulturą minionych epok, a tym samym poprawić ich zrozumienie dziedzictwa naturalnego i kulturowego

Nasza praca rozpoczęła się od badań przedprodukcyjnych, etapu zbyt często niedocenianego. Zanim ustawiliśmy kamerę na statywie, przeszliśmy przez każdy budynek, obserwując nie tylko eksponaty, ale także atmosferę: kierunek światła przechodzącego przez stare okna (niezwykle ważne w przypadku szklanych obudów), przepływ zwiedzających przez korytarze oraz narrację, którą muzeum chce przekazać. W Muzeum Etnograficznym w Botoșani oznacza to zwrócenie uwagi na tradycyjnie odtworzone wnętrza, rozmieszczenie strojów i układ przedmiotów gospodarstwa domowego w społecznościach wiejskich. W Muzeum Sztuki Drewnianej w Câmpulung Moldovenesc, gdzie dominują rzeźbione rzeźby i misterne przedmioty drewniane, uwagę zwracają tekstury i formy, które należy wiernie uchwycić. Tymczasem Karczma Książęca w Suceava stanowi inne wyzwanie: jej sklepione średniowieczne pomieszczenia, historyczne ekspozycje i charakter architektoniczny w dużym stopniu opierają się na głębi przestrzennej, którą wycieczka 360° musi oddać bez zniekształceń.

Na podstawie tych obserwacji powstała koncepcyjna mapa wirtualnej wycieczki, która miała na celu odtworzenie naturalnego sposobu poruszania się zwiedzającego po poszczególnych częściach muzeum. Zaplanowanie lokalizacji punktów umieszczenia kamer zapewniło płynną nawigację po zmontowaniu technicznym wycieczki, a także pozwoliło nam skoordynować działania z pomocnym personelem muzeum, planując sesje przed zwiedzaniem muzeum przez grupy.

Na podstawie wstępnych rozmów z partnerami stowarzyszonymi zespół CMNM zaproponował stworzenie cyfrowego narzędzia 360o, które zwiększyłoby dostępność cyfrową trzech muzeów w Internecie i poza nim.

Zdjęcia 360° wykonano wyłącznie w ramach wystaw stałych.

Ujęcia uzupełniają informacje tekstowe w języku rumuńskim oraz zdjęcia niektórych z najważniejszych eksponatów.

Faza techniczna rozpoczęła się od wyboru sprzętu dostosowanego do warunków panujących w trzech muzeach. Użyliśmy aparatu Ricoh Theta S2 – nie najnowszego modelu, ale takiego, który umożliwia rejestrowanie obrazów sferycznych w wysokiej rozdzielczości, oprogramowania Affinity Photo Editing do edycji oświetlenia i retuszu oraz oprogramowania 3d Vista Virtual Tour do tworzenia wirtualnych wycieczek. Ponadto, ponieważ oświetlenie muzealne może się znacznie różnić, od słabo oświetlonych tradycyjnych pomieszczeń po jasne sale z dużymi oknami, ręczne ustawienia ekspozycji stają się niezbędne do zachowania spójności panoram, dlatego też użyliśmy trzech lamp studyjnych, aby odpowiednio uchwycić drobne szczegóły. W drewnianych wnętrzach, takich jak te w Câmpulung Moldovenesc, technologia HDR pomogła nam zachować szczegóły zarówno w cieniach, jak i w jasnych obszarach, zachowując w jak największym stopniu ciepło i złożoność rzeźbionych powierzchni.
Cały proces był nierozerwalnie związany z kwestiami przestrzennymi: aparat został umieszczony na środku pokoju/korytarza, co pozwoliło uchwycić całość każdej przestrzeni w jednym ujęciu. W Muzeum Etnograficznym w Botoșani umieszczenie aparatu wśród ekspozycji tradycyjnych strojów zapewniło, że każdy artefakt był widoczny bez przeszkód. W Muzeum Sztuki Drewnianej nasza praca z aparatem pozwoliła uniknąć cieni, jednocześnie oddając kunszt wykonania drewnianych detali. W Karczmie Książęcej panoramiczna perspektywa ujawniła głębię kamiennych łuków i strukturę pomieszczeń, zapraszając wirtualnych gości do środowiska, które wymagało wielu dodatkowych zdjęć, aby zapewnić idealne wrażenia podczas powiększania.

Po zebraniu materiału filmowego, trafił on do post produkcji, która zajęła sporo czasu. Użyliśmy wspomnianego oprogramowania do korekty połączeń i stabilizacji geometrii każdej panoramy. Ten etap był kluczowy nie tylko dla jakości zdjęć, ale także dla uchwycenia głębi eksponatów – źle połączona panorama może zniekształcić historię danego artefaktu, tworząc niedokładną reprezentację dziedzictwa kulturowego.

Po zakończeniu procesu edycji zebraliśmy niezbędne informacje od specjalistów z każdego z trzech muzeów i na podstawie opracowanych treści wizualnych udało nam się stworzyć opowieść w nieco narracyjny sposób. Punkty aktywne prowadziły zwiedzających z jednej sali do drugiej, tagi informacyjne dodawały kontekst do eksponatów, a opcjonalna narracja sprawiła, że wycieczka stała się pełnym doświadczeniem edukacyjnym dla wszystkich grup wiekowych.

Na koniec gotowa wycieczka została wyeksportowana i przygotowana do udostępnienia na stronach internetowych i platformach kompatybilnych z VR. Przed publikacją ostateczna wersja została poddana dokładnej weryfikacji w porozumieniu z kuratorami muzeum, którzy upewnili się, że każdy szczegół jest zgodny zarówno z faktami, jak i znaczeniem kulturowym. Dopiero po tych ocenach wirtualna wycieczka została udostępniona publiczności.

• ograniczenia techniczne związane z umiejętnościami cyfrowymi pracowników muzeum w zakresie umieszczania stworzonej wycieczki na własnych stronach internetowych

Zwiedzający bardzo pozytywnie ocenili wycieczki. Cyfrowe wprowadzenie do zwiedzania muzeum w formacie 360° jest atrakcyjne dla szerokiego grona zwiedzających, nie tylko dla osób z trudnościami w poruszaniu się.

Zwiększenie dostępności cyfrowej dzięki wycieczce 360o zostało również docenione przez użytkowników końcowych, zarówno tych z niepełnosprawnością ruchową, jak i bez niej. Udostępnienie wycieczki w Internecie, w całości lub nawet w części, działa jak czynnik zachęcający do fizycznego zwiedzania, który przyczynia się do rozwoju publiczności.